Bazylika Archikatedralna św. Jakuba to główna świątynia Szczecina i jeden z najwyższych kościołów w Polsce – jej wieża mierzy ponad 110 metrów. To potężna, ceglana budowla gotyku, która góruje nad Starym Miastem od ponad ośmiuset lat. Na szczycie znajduje się taras widokowy z panoramą miasta i portu, a we wnętrzu czeka dziewiętnaście kaplic, średniowieczne rzeźby i organy o 66 głosach.

Historia katedry szczecińskiej

Wszystko zaczęło się w 1187 roku, kiedy mieszczanin z Bambergu Jakob Beringer ufundował w Szczecinie kościół dla osiedlających się tu niemieckich kolonistów. Najprawdopodobniej była to drewniana świątynia, poświęcona przez biskupa kamieńskiego Zygfryda. Patronat nad kościołem objęli benedyktyni z Bambergu.

W XIII wieku rozpoczęto budowę murowanej bazyliki gotyckiej – trzynawowej, ceglanej, bez zewnętrznych przypór. Z czasem podniesiono nawy boczne, przekształcając bazylikę w halę. W 1220 lub 1221 roku w kościele pochowano księcia pomorskiego Bogusława II. W średniowieczu świątynia pełniła funkcję fary miejskiej wraz z nieistniejącym już kościołem Mariackim.

Rok 1534 przyniósł przełom – kościół przeszedł w ręce protestantów i przez kolejne cztery stulecia służył luterańskiej gminie. W 1677 roku budowla ucierpiała podczas oblężenia przez wojska brandenburskie. Odbudowa nadała jej barokowe elementy. Dopiero po 1945 roku świątynia wróciła do katolików, a w 1983 roku otrzymała tytuł bazyliki mniejszej.

W 1827 roku w kościele św. Jakuba odbyło się szczecińskie prawykonanie IX Symfonii Beethovena oraz światowa premiera uwertury do „Snu nocy letniej” Mendelssohna-Bartholdy’ego.

Odbudowa wieży i rekordowa wysokość

Największa zmiana w najnowszej historii katedry nastąpiła w latach 2007-2008. Wtedy rozpoczęto przebudowę wieży, której celem było przywrócenie oryginalnej, gotyckiej sylwetki. 12 stycznia 2008 roku zamontowano strzelisty hełm z punktami widokowymi.

Po odbudowie bazylika osiągnęła wysokość 110,18 metra, stając się drugim najwyższym budynkiem w Szczecinie – ustępuje tylko wieżowcowi Pazim z masztem antenowym. To także druga co do wysokości świątynia w Polsce, zaraz po bazylice w Licheniu. Wieża z czerwonej cegły z charakterystycznym szpiczastym hełmem to dziś rozpoznawalny symbol miasta, widoczny z wielu punktów Szczecina.

Co zobaczyć wewnątrz bazyliki

Wnętrze katedry robi wrażenie przede wszystkim przestrzenią – nawa główna ma 23 metry wysokości, a całość mierzy 80 metrów długości i 40 metrów szerokości. To ceglana, trzynawowa hala z obejściem wokół prezbiterium i wieńcem kaplic między wewnętrznymi szkarpami.

W prezbiterium uwagę przyciąga ołtarz główny w formie tryptyku. To kompilacja współczesnej szafy z osiemnastoma oryginalnymi gotyckimi figurami pochodzącymi z różnych miejscowości Pomorza i Nowej Marchii – większość z Chojny i Mieszkowic. Pośrodku stoi Matka Boska z Dzieciątkiem w typie „Pięknej Madonny” z początku XV wieku. Stół ołtarzowy zdobią ozdobne płaskorzeźby odlane z mosiądzu.

Katedra posiada dziewiętnaście kaplic, każda z własną historią i wystrojem. Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej mieści neogotyckie wnętrze i kopię słynnego obrazu wykonaną przez Annę Torwirt. Kaplica Chrzcielna zachowała szesnastowieczny tryptyk. W Kaplicy Najświętszego Sakramentu znajduje się szesnastowieczna figura Matki Bożej Apokaliptycznej pochodząca z kościoła Mariackiego w Chojnie – przedstawia Maryję stojącą na sierpie księżyca jako symbol zwycięstwa nad złem.

W 1467 roku klasztor w Bambergu przekazał kościołowi św. Jakuba cenne relikwie: łokieć cesarza św. Henryka i ramię św. Kunegundy. Przeor Teodoryk przewiózł je do Szczecina w specjalnie zamówionych monstrancjach z Norymbergi.

W jednej z kaplic znajduje się wejście do krypty grzebalnej biskupów szczecińskich. Nad kaplicą rozciąga się ogromny witraż o powierzchni 80 metrów kwadratowych, ufundowany z okazji pielgrzymki Jana Pawła II do Szczecina. W 2008 roku zamontowano nowe organy zbudowane przez firmę Dariusza Zycha z Wołomina – instrument ma 66 głosów.

Taras widokowy na wieży katedry

Na wysokości 53 metrów urządzono punkt widokowy, z którego rozpościera się panorama całego Szczecina. Z tarasu widać Stare Miasto, Wały Chrobrego, port, Odrę i całą panoramę miasta aż po horyzont. W pogodne dni widoczność sięga kilkunastu kilometrów.

Wejście na taras prowadzi przez wnętrze wieży – to sporo schodów, ale wysiłek się opłaca. To jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie można wejść na wieżę zabytkowej katedry i zobaczyć miasto z takiej perspektywy. Taras jest dostępny przez cały rok, choć warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą.

Europejski Szlak Gotyku Ceglanego

Bazylika św. Jakuba jest częścią Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego – międzynarodowej trasy turystycznej łączącej najciekawsze przykłady tego stylu architektonicznego w krajach nadbałtyckich. Gotyk ceglany to charakterystyczna odmiana gotyku rozwinięta w regionach, gdzie brakowało kamienia budowlanego, ale było pod dostatkiem gliny do produkcji cegły.

Szczególnie wyróżnia się tu warsztat Hinricha Brunsberga – wybitnego budowniczego działającego na Pomorzu i w Brandenburgii w XIV i XV wieku. Jego wpływ widać w proporcjach budowli, detalu architektonicznym i kunsztownym układzie cegieł tworzących dekoracje na elewacjach.

Dla kogo ta atrakcja

Bazylika to miejsce dla wszystkich zainteresowanych architekturą sakralną, historią Pomorza i widokami na miasto. Miłośnicy gotyku znajdą tu autentyczne średniowieczne detale i rozwiązania konstrukcyjne. Osoby zainteresowane sztuką docenią zbiór gotyckich rzeźb i średniowiecznych rzeźb rozsianych po kaplicach.

Rodziny z dziećmi mogą połączyć zwiedzanie z wejściem na taras widokowy – dzieci zwykle entuzjastycznie reagują na wspinaczkę po wieży i widoki z góry. Dla fotografów to doskonałe miejsce zarówno na zdjęcia wnętrz, jak i panoramy miasta. Warto pamiętać, że to czynny kościół, więc podczas mszy świętych zwiedzanie jest ograniczone.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Lokalizacja: ul. św. Jakuba 1, Stare Miasto w Szczecinie. Katedra znajduje się między ulicami Wyszyńskiego, Sołtysią i Grodzką, w samym centrum historycznej części miasta.

Godziny zwiedzania tarasu widokowego: piątek-niedziela 11:00-18:00. Grupy zorganizowane mogą umówić się na zwiedzanie poza standardowymi godzinami pod numerem telefonu 510 800 202. Godziny mogą się zmieniać, warto sprawdzić aktualne informacje na stronie katedra.szczecin.pl przed wizytą.

Ceny biletów: Wstęp na taras widokowy kosztuje 8 złotych. Wejście do samej bazyliki jest bezpłatne, choć mile widziane są dobrowolne ofiary na utrzymanie świątyni.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie wnętrza bazyliki warto przeznaczyć 30-45 minut. Jeśli planujecie wejście na taras widokowy, doliczyć trzeba kolejne 30-40 minut – sama wspinaczka i zejście zajmują czas, a na górze warto pobyć chwilę, żeby nacieszyć się widokiem.

Jak dojechać: Komunikacją miejską – liczne linie tramwajowe i autobusowe zatrzymują się w pobliżu Starego Miasta. Najbliższe przystanki to „Plac Żołnierza Polskiego” i „Brama Portowa”. Samochodem – w okolicy znajdują się płatne parkingi, m.in. przy Bramie Portowej. Stare Miasto to strefa płatnego parkowania.

Kontakt: Parafia pw. św. Jakuba Apostoła, tel. 91 433 93 00, email: [email protected]

Bazylika Archikatedralna św. Jakuba to nie tylko zabytek, ale żywe centrum religijne Szczecina i ważny punkt na mapie turystycznej miasta. Połączenie średniowiecznej architektury, bogatego wyposażenia i możliwości wejścia na taras widokowy czyni ją jedną z najbardziej wartościowych atrakcji stolicy Pomorza Zachodniego.