Puszcza Goleniowska to rozległy kompleks leśny rozciągający się na ponad 600 kilometrów kwadratowych na wschód od Zalewu Szczecińskiego i jeziora Dąbie. Lasy zajmują tu około 80 tysięcy hektarów, tworząc jeden z największych zwartych obszarów leśnych w zachodniej Polsce. Dla mieszkańców Szczecina i okolic to naturalna przestrzeń do weekendowych wypadów, a dla przyjezdnych – sposobność, żeby zobaczyć jak wygląda autentyczna pomorska puszcza z jej sosnowymi borami i ukrytymi rezerwatami przyrody.

Historia tego terenu jako obszaru leśnego sięga średniowiecza – pierwsza wzmianka pochodzi z 1349 roku, kiedy puszcza służyła książętom Pomorza Zachodniego jako tereny łowieckie. Niemiecka nazwa Gollnower Heide funkcjonowała do 1945 roku. Dziś prawie wszystkie lasy pozostają w zarządzie Lasów Państwowych, podzielone między cztery nadleśnictwa: Rokita, Nowogard, Goleniów i Kliniska.

Przyroda i rezerwaty Puszczy Goleniowskiej

Dominują tu sosny – gatunki iglaste stanowią około 60 procent drzewostanu. To odróżnia Puszczę Goleniowską od sąsiedniej Puszczy Bukowej, gdzie przeważają drzewa liściaste. Lasy liściaste zajmują kilkanaście procent powierzchni i rosną w nich głównie buki, dęby, brzozy oraz olchy.

Na terenie puszczy wyznaczono dziewięć rezerwatów przyrody oraz dwa zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, które chronią najcenniejsze fragmenty ekosystemów. Cały obszar wchodzi w skład Leśnego Kompleksu Promocyjnego Puszcze Szczecińskie, razem z Puszczą Bukową i Wkrzańską. Utworzono tu także obszary Natura 2000, z których największe to Ostoja Goleniowska oraz obszar o nazwie identycznej z samą puszczą.

Puszcza Goleniowska to jedno z najważniejszych miejsc w Polsce, gdzie gniazduje orzeł bielik – polski ptak herbowy objęty ścisłą ochroną. Obserwowanie tych majestatycznych ptaków w ich naturalnym środowisku to nie lada gratka dla miłośników ornitologii.

Poza bielikami żyje tu bogata fauna – dziki, sarny, jelenie, lisy, a w głębi lasów można natknąć się na ślady wilków. Dla grzybiarzy i zbieraczy jagód to prawdziwy raj, zwłaszcza późnym latem i jesienią, kiedy sosnowe bory obfitują w borowiki i kurki.

Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Klinisku

Przy Nadleśnictwie Kliniska działa Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej, który powstał z myślą o dzieciach i młodzieży, choć chętnie odwiedzają go również dorośli. Lekcje przyrody prowadzone są tu pod hasłem „poznać, przeżyć, zrozumieć” i w przystępny sposób przybliżają tajniki leśnictwa i ekologii.

W ośrodku czekają wystawy i ekspozycje dydaktyczne pokazujące życie lasu przez cały rok, cykle rozwojowe drzew, czy pracę leśników. Można tu dowiedzieć się, dlaczego sosna tak dobrze czuje się na piaszczystych glebach Równiny Goleniowskiej, albo jak wygląda praca przy odnowie lasu. Organizowane są także piesze i rowerowe wycieczki po puszczańskich szlakach z przewodnikiem, który opowiada o lokalnej przyrodzie.

Tuż obok siedziby Nadleśnictwa Kliniska rośnie wyjątkowy pomnik przyrody – ponad 465-letnia lipa o imieniu „Anna”. Drzewo ma obwód 8,6 metra i osiąga wysokość 18 metrów. To żywy świadek historii, który pamięta czasy, kiedy Puszcza Goleniowska była jeszcze książęcymi łowiskami.

Szlaki turystyczne i aktywny wypoczynek

Przez puszczę prowadzą liczne szlaki piesze i rowerowe o różnym stopniu trudności. Dostępne są mapy turystyczne w skali 1:60 000 z zaznaczonymi trasami, punktami widokowymi, miejscami odpoczynku i obiektami przyrodniczymi. Szlaki są dobrze oznakowane, a wiele z nich przebiega przez najciekawsze przyrodniczo fragmenty lasu.

Miłośnicy jazdy konnej znajdą w okolicy ośrodki jeździeckie oferujące przejażdżki po leśnych duktach. Sosnowe bory mają też walory zdrowotne – powietrze nasycone żywicą działa kojąco na układ oddechowy, dlatego spacery po puszczy polecane są osobom z problemami z drogami oddechowymi.

Warto pamiętać o drogach pożarowych i oddziałach leśnych – są one zaznaczone na mapach i pomagają w orientacji w terenie. Puszcza jest obszarem rozległym i łatwo można stracić orientację, zwłaszcza w jej centralnych partiach, gdzie las ciągnie się kilometrami bez większych osad.

Ciekawostki historyczne i zabytki

Puszcza i jej okolice kryją sporo historycznych śladów. Przy dawnych traktach puszczańskich stoją kamienne drogowskazy z XIX wieku, które kiedyś wskazywały drogę podróżnym. Można natknąć się na pomniki upamiętniające ofiary wojen światowych, ruiny przedwojennych budowli czy pozostałości starych leśniczówek.

W Żółwiej Błoci znajduje się lapidarium – miejsce, gdzie zgromadzono historyczne elementy kamienne z okolicy. Dla osób zainteresowanych historią to ciekawy punkt na trasie wycieczki.

Najbliższe miasto – Goleniów – ma średniowieczną metrykę i zachowało fragmenty murów miejskich z XIV-XV wieku, gotycką Bramę Wolińską oraz Bramę Szczecińską z 1315 roku. Warto połączyć wyprawę do puszczy ze zwiedzaniem tego niewielkiego, ale bogatego w zabytki miasta.

Dla kogo jest Puszcza Goleniowska

Puszcza sprawdzi się jako cel wycieczki dla całych rodzin z dziećmi – szlaki są na ogół łatwe, a leśne ścieżki zachęcają do spacerów. Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej w Klinisku to dobry punkt startowy dla rodzin, które chcą połączyć aktywność z edukacją.

Miłośnicy przyrody i ornitolodzy znajdą tu mnóstwo do obserwowania – poza bielikami żyją tu rzadkie gatunki ptaków leśnych, a różnorodność siedlisk sprzyja bogatej faunie. Grzybiarze i zbieracze jagód traktują puszczę jako swoje ulubione tereny – zwłaszcza we wrześniu i październiku, kiedy borowiki pojawiają się w borach sosnowych.

Rowerzyści docenią rozbudowaną sieć leśnych dróg i duktów – można tu zaplanować trasy od kilku do kilkudziesięciu kilometrów. Teren jest na ogół płaski, co ułatwia jazdę, choć piaszczyste odcinki potrafią być wymagające.

Praktyczne informacje – jak zwiedzać Puszczę Goleniowską

Puszcza Goleniowska jest dostępna bezpłatnie przez cały rok. Można wjechać do niej wieloma drogami z Goleniowa, Szczecina czy mniejszych miejscowości na obrzeżach kompleksu leśnego. Najlepiej zaopatrzyć się w mapę turystyczną – dostępne są wydania papierowe w księgarniach turystycznych w Szczecinie (np. Księgarnia Sedina przy Al. Wyzwolenia 97) oraz w Centrum Edukacji Leśnej „Szmaragd” przy ul. Kopalniańskiej 12 w Szczecinie. Mapy można też kupić w Centrum Informacji Kulturalnej i Turystycznej w Goleniowie.

Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej przy Nadleśnictwie Kliniska jest otwarty dla zwiedzających, ale warto wcześniej skontaktować się telefonicznie, żeby umówić się na lekcję przyrody lub wycieczkę z przewodnikiem. Szczegółowe informacje dostępne są na stronie internetowej Nadleśnictwa Kliniska.

Na zwiedzanie warto przeznaczyć przynajmniej pół dnia – krótszy spacer jednym ze szlaków zajmie 2-3 godziny, dłuższa wycieczka rowerowa może zająć cały dzień. Jeśli planuje się wizytę w ośrodku edukacyjnym i spacer po okolicy, lepiej zarezerwować cały dzień.

Dojazd z Szczecina zajmuje około 30-40 minut samochodem w kierunku Goleniowa. Z Goleniowa do Nadleśnictwa Kliniska to kolejne kilkanaście minut jazdy. Parking przy ośrodku jest bezpłatny. Komunikacja publiczna do samej puszczy jest ograniczona – autobusy dojeżdżają do Goleniowa i okolicznych wsi, ale dalej trzeba liczyć na własny transport lub rower.

Warto zabrać ze sobą wodę, przekąski i środek na komary – zwłaszcza latem i wczesną jesienią owady potrafią być uciążliwe. Obuwie powinno być wygodne i dostosowane do spacerów po leśnych ścieżkach, które bywają piaszczyste lub błotniste po deszczu.