Dwadzieścia kilometrów na północny zachód od Szczecina, na południowym skraju Puszczy Wkrzańskiej, rozciąga się jeden z najcenniejszych obszarów przyrodniczych w Polsce. Rezerwat przyrody Świdwie to unikatowy w skali europejskiej obszar ochrony ptactwa wodnego i błotnego, gdzie jezioro Świdwie oraz otaczające je podmokłe tereny, bagniska, torfowiska niskie i trzcinowiska tworzą prawdziwy raj dla ornitologów i miłośników dzikiej przyrody.

Rezerwat zajmuje powierzchnię 904,04 ha, z czego tylko niewielka część to otwarta tafla wody. Reszta? Gęste trzcinowiska, bagniste łąki i fragmenty lasu bagiennego, do których nie sposób się przedrzeć. To właśnie ta niedostępność sprawia, że ptaki czują się tu bezpiecznie.

Ptasie królestwo na liście Ramsar

Rezerwat należy do jednego z najstarszych – powołany został w 1963 roku, ale prawdziwe uznanie przyszło później. W 1984 roku wpisano go na listę Konwencji Ramsar jako obszar o międzynarodowym znaczeniu dla ptactwa wodnego. To nie są puste słowa – Świdwie to jedno z dziewiętnastu takich miejsc w całej Polsce.

Rezerwat jest domem dla 218 gatunków ptaków, choć różne źródła podają nieco inne liczby w zależności od tego, czy liczymy tylko ptaki lęgowe, czy także te przelotne. Swoje lęgi odbywa tu około 100 gatunków. Wśród nich są prawdziwe rarytasy: wodnik, potrzos, rybitwa czarna, gęś gęgawa, derkacz i żuraw. Dla ornitologów to nazwiska jak z listy marzeń.

W rezerwacie można spotkać żurawie, wodniki, bąki, kropiatki, zielonki, liczne na przelotach kaczki i gęsi różnych gatunków, a także ptaki szponiaste, takie jak bielik czy błotniak stawowy. Szczególnie imponujące są wiosenne i jesienne migracje, gdy nad jeziorem przelatują tysiące ptaków.

Co jeszcze żyje w Świdwiu

Choć ptaki kradną show, rezerwat to coś więcej niż tylko skrzydlate towarzystwo. Obszar zamieszkuje 10 gatunków ryb, 12 gatunków płazów, 5 gatunków gadów oraz 45 gatunków ssaków. To całkiem sporo jak na jeden ekosystem.

Flora rezerwatu obejmuje rzadkie i zagrożone gatunki roślin, w tym wiciokrzew pomorski, kruszczyk szerokolistny i bobrek trójlistny. Dla tych, którzy nie znają się na botanice: to naprawdę rzadkie rośliny, które w innych miejscach praktycznie już nie występują. Oprócz ptactwa występuje tutaj roślinność chroniona, jak grążel żółty i grzybieńczyk wodny oraz unikatowe żabiściek pływający i osoka aloesowata.

Wieża widokowa – jedyny sposób żeby zobaczyć jezioro

Do brzegów jeziora nie da się dojść ze względu na szerokie trzcinowiska i zakaz chodzenia w rezerwacie po niewyznaczonych ścieżkach. Jezioro widać tylko z wieży widokowej. Ale to wcale nie jest minus – przeciwnie.

Wieża powstała w 1996 roku i szybko stała się atrakcją regionu, przyciągając każdego roku tysiące odwiedzających, w tym przyrodników, ornitologów i turystów. Po kilku latach zamknięcia ze względów technicznych, remont zakończył się w 2022 roku i obiekt znów jest dostępny dla zwiedzających.

Z wieży w kierunku zachodnim rozciąga się widok na Jezioro Świdwie oraz okalające je rozległe trzcinowiska. Wyposażeni w odpowiedni sprzęt optyczny – lornetkę lub lunetę – można z bezpiecznej odległości obserwować bytujące tu ptaki, szczególnie licznie pojawiające się podczas migracji. Na wieży zamontowana jest na stałe luneta, więc nawet bez własnego sprzętu da się coś zobaczyć.

Przechodząc przez drewniane przejście pokryte strzechą dociera się do budynku wraz z wieżą widokową, na której szczycie znajduje się taras stanowiący doskonały punkt obserwacyjny. Na wieży są ławeczki i tablice informacyjne opisujące ptactwo występujące na terenie rezerwatu.

Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny Świdwie

W południowej części wybudowano wieżę widokową ze strażnicówką oraz ścieżkę edukacyjną. W 2000 roku przy budynkach starej stacji ornitologicznej powstał Ośrodek Dydaktyczno-Muzealny „Świdwie”. To miejsce dla tych, którzy chcą dowiedzieć się więcej o rezerwacie niż tylko popatrzeć z wieży.

Prowadzona jest tu edukacja przyrodnicza, konferencje, prelekcje, szkolenia. Ośrodek obsługuje grupy szkolne, ale przyjmuje też indywidualnych zwiedzających. Warto wcześniej umówić się na wizytę.

Szlaki turystyczne przez rezerwat

Przez Świdwie i jego okolice przebiegają oznakowane szlaki turystyczne. Rowerowy szlak czerwony – Szlak „Puszcza Wkrzańska”, rowerowy szlak czarny – Szlak Parków i Pomników Przyrody oraz pieszy szlak turystyczny czerwony – Szlak Puszczy Wkrzańskiej im. Stefana „Taty” Kaczmarka łączą rezerwat z innymi ciekawymi miejscami w regionie.

Na terenie rezerwatu znajduje się kilka wiat z ławeczkami i miejscem na ognisko, gdzie można odpocząć. Pamiętać jednak trzeba o ścisłych zasadach – w rezerwacie obowiązują zakazy wynikające z ustawy o ochronie przyrody.

Dla kogo jest Świdwie

Przede wszystkim dla miłośników ptaków. Bez lornetki czy lunetty można tu co prawda pospacerować, ale prawdziwe wrażenia daje obserwacja ptactwa. Wiosna i jesień to najlepsze pory – wtedy przez rezerwat przelatują tysiące migrujących ptaków.

Rodziny z dziećmi? Jak najbardziej, zwłaszcza jeśli dzieciaki interesują się przyrodą. Wejście na wieżę widokową nie jest trudne, a widok z góry robi wrażenie. Trzeba jednak pamiętać, że to nie jest park rozrywki – tu obowiązuje cisza i szacunek dla przyrody.

Fotografowie przyrody znajdą tu wymarzone warunki, szczególnie ci ze sprzętem tele. Światło nad jeziorem bywa kapryśne, ale właśnie dlatego ciekawe. Najlepsze godziny to wczesny poranek i wieczór.

Praktyczne informacje – jak dojechać i ile to kosztuje

Rezerwat położony jest 20 km na północny-zachód od Szczecina i około 3 km od granicy polsko-niemieckiej, na południowym skraju Puszczy Wkrzańskiej.

Dojazd samochodem: Najłatwiej dojechać samochodem przez Tanowo i Węgornik, na trasie od Tanowa znajdują się drogowskazy. Od strony Tanowa prowadzi droga gruntowa, ale za Węgornikiem jest w złym stanie; od Stolca – gruntowa, piaszczysta. Przy rezerwacie od strony południowej znajduje się parking samochodowy.

Dojazd rowerem: Można dojechać rowerem przez Głębokie, Tanowo i Węgornik (około 16 km).

Dojazd komunikacją miejską: Można zrobić pieszą wycieczkę z Tanowa (około 7 km) lub Stolca około 5 km. Do obu miejscowości dojedziemy ze Szczecina komunikacją miejską.

Czas zwiedzania: Na spokojne obejrzenie rezerwatu, wejście na wieżę i krótki spacer warto zarezerwować 2-3 godziny. Ornitolodzy spędzają tu znacznie więcej czasu, zwłaszcza podczas migracji.

Wstęp: Rezerwat jest dostępny bezpłatnie. Wieża widokowa również nie wymaga opłaty.

Kontakt do Ośrodka Dydaktyczno-Muzealnego: Świdwie, 72-004 Tanowo, tel. 091 420 21 99, 605 625 104. Warto zadzwonić przed wizytą, jeśli interesują nas zajęcia edukacyjne lub zwiedzanie z przewodnikiem.

Zasady: W rezerwacie obowiązują ścisłe zakazy – nie można schodzić ze szlaków, wędkować, kąpać się ani palić ognisk poza wyznaczonymi miejscami. To obszar chroniony, więc zasady są tu naprawdę przestrzegane.